ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
ขอใบเสนอราคา

โลจิสติกส์ คืออะไร? งานหลักและวิธีลดต้นทุน

โลจิสติกส์ (Logistics) คือ การวางแผน ดำเนินงาน และควบคุมการเคลื่อนย้ายและจัดเก็บสินค้า พร้อมจัดการข้อมูลที่เกี่ยวข้องตั้งแต่ต้นทางถึงผู้รับ รวมถึงการรับคืนสินค้า เพื่อให้ส่งมอบได้ถูกสถานที่ ครบตามจำนวน อยู่ในสภาพที่เหมาะสม และตรงตามเวลาที่ตกลง โดยควบคุมต้นทุนให้เหมาะกับระดับบริการ งานโลจิสติกส์จึงครอบคลุมตั้งแต่การเตรียมสินค้าก่อนส่ง การติดตามจนผู้รับยืนยันรับสินค้า ไปจนถึงการจัดการรับคืนเมื่อจำเป็น การลดต้นทุนต้องพิจารณางานเหล่านี้ร่วมกัน เพื่อรักษาคุณภาพการส่งมอบ

การจัดเก็บสินค้า การเตรียมคำสั่งซื้อ และการส่งต่อสินค้าไปยังรถขนส่ง

โลจิสติกส์ต่างจากการขนส่งอย่างไร

การขนส่งเป็นส่วนหนึ่งของโลจิสติกส์ ขณะที่โลจิสติกส์ครอบคลุมการวางแผนและควบคุมการเคลื่อนย้าย การจัดเก็บ และข้อมูลสินค้า ส่วนการจัดการห่วงโซ่อุปทานครอบคลุมทั้งการจัดหา การผลิต โลจิสติกส์ และการประสานงานกับคู่ค้า

เคลื่อนย้ายสินค้าให้ถึงผู้รับ

การขนส่งมุ่งเคลื่อนย้ายสินค้าจากต้นทางถึงผู้รับ ตั้งแต่เลือกวิธีขนส่งและพาหนะ วางเส้นทาง นัดเวลารับ–ส่ง ไปจนถึงติดตามและยืนยันการส่งมอบ โดยคำนึงถึงลักษณะสินค้า น้ำหนัก ปริมาตร และเงื่อนไขการรับสินค้า เช่น หากลูกค้ารับสินค้าได้เฉพาะช่วงเช้า ต้องวางแผนเที่ยวรถและเวลารับสินค้าจากคลังโดยเผื่อเวลาเดินทางและขนถ่าย พร้อมประสานคลังให้เตรียมสินค้าให้พร้อมตามเวลานัดรับ

ประสานงานให้ส่งมอบตามข้อตกลง

โลจิสติกส์วางแผนและควบคุมการเคลื่อนย้าย การจัดเก็บ และข้อมูลสินค้า ครอบคลุมการรับเข้า ควบคุมสต็อก หยิบ แพ็ก และขนส่ง รวมถึงการรับคืนเมื่อจำเป็น เพื่อให้ส่งมอบได้ครบ ถูกต้อง และตรงเวลาด้วยต้นทุนที่เหมาะสม เช่น เมื่อรับคำสั่งซื้อ ต้องตรวจสินค้าพร้อมจ่าย เตรียมสินค้าให้ทันรอบขนส่ง และติดตามผลการส่งมอบ หากรถมาตรงเวลาแต่สินค้ายังไม่พร้อม ต้องปรับแผนคลังและจุดส่งต่องานร่วมกับผู้ขนส่ง

ประสานแผนธุรกิจและคู่ค้า

การจัดการห่วงโซ่อุปทาน หรือ Supply Chain Management ครอบคลุมการจัดหา การผลิต และโลจิสติกส์ โดยประสานแผนภายในธุรกิจและระหว่างผู้ขาย ผู้ผลิต ผู้กระจายสินค้า และลูกค้า เพื่อให้สินค้าและกำลังการผลิตสอดคล้องกับความต้องการ เช่น หากสินค้าพร้อมขายไม่พอ ต้องตรวจสอบกำหนดส่งสินค้าจากผู้ขายหรือกำหนดผลิต ตกลงกำหนดส่งที่ทำได้จริงกับลูกค้า และใช้ข้อมูลความต้องการวางแผนเติมสินค้าเพื่อลดการขาดซ้ำ

แต่ละองค์กรอาจแบ่งความรับผิดชอบต่างกัน จึงควรกำหนดผู้รับผิดชอบ ข้อมูลที่ต้องส่งต่อ และกำหนดเวลาของแต่ละขั้นตอนให้ชัด เพื่อให้งานตั้งแต่เตรียมสินค้าจนถึงส่งมอบต่อเนื่องกัน

ทิศทางการทำงานของโลจิสติกส์

เมื่อมองจากธุรกิจหนึ่งแห่ง งานโลจิสติกส์ครอบคลุมการรับสินค้าเข้า การจัดการ และเคลื่อนย้ายภายใน การส่งสินค้าให้ลูกค้า และการรับสินค้ากลับมาจัดการ การมองตามทิศทางเหล่านี้ช่วยให้เห็นขอบเขตงาน และจุดส่งต่อระหว่างผู้รับผิดชอบได้ชัดเจน

การตรวจรับสินค้าขาเข้าที่จุดรับสินค้าจากรถขนส่ง

ขาเข้า

Inbound Logistics

รับสินค้าหรือวัตถุดิบจากผู้ขาย ตรวจจำนวนและสภาพ บันทึกข้อมูล และจัดเก็บให้พร้อมใช้งาน เช่น รับอะไหล่เข้าคลังก่อนจ่ายให้ฝ่ายผลิต

การเคลื่อนย้ายพาเลตสินค้าภายในคลังด้วยรถลากไฟฟ้า

งานภายใน

Intralogistics

จัดการสินค้า และข้อมูลภายในคลังหรือโรงงาน ตั้งแต่จัดเก็บ เติมสินค้าไปยังจุดหยิบ จนถึงจ่ายวัตถุดิบให้สายการผลิต พร้อมบันทึกตำแหน่ง และจำนวนให้ตรงกับของจริง

การตรวจคำสั่งซื้อและเตรียมสินค้าขาออกก่อนส่งมอบ

ขาออก

Outbound Logistics

เตรียมสินค้าตามคำสั่งซื้อ ตั้งแต่หยิบ ตรวจ แพ็ก และจัดเที่ยวขนส่ง จนถึงยืนยันการส่งมอบ เพื่อให้ลูกค้าได้รับสินค้าครบ ถูกต้อง และตามเวลาที่ตกลง

การตรวจสภาพอะไหล่ที่รับคืนในงานโลจิสติกส์ย้อนกลับ

ย้อนกลับ

Reverse Logistics

รับสินค้าหรือวัสดุกลับจากลูกค้าหรือจุดใช้งานมาตรวจสภาพ เพื่อพิจารณานำกลับขาย ซ่อม ใช้ซ้ำ รีไซเคิล หรือกำจัดตามข้อกำหนด โดยแยกของรอตรวจออกจากสินค้าพร้อมขาย

งานโลจิสติกส์ครอบคลุมอะไรบ้าง

งานหลักของธุรกิจสินค้ามักครอบคลุม 6 ด้านต่อไปนี้ โดยต้องเชื่อมการเคลื่อนย้ายสินค้าเข้ากับข้อมูลที่ถูกต้อง แต่ละธุรกิจอาจแบ่งงานต่างกันหรือใช้ผู้ให้บริการภายนอก จึงควรกำหนดผู้รับผิดชอบ และข้อมูลที่ต้องส่งต่อให้ชัดเจน

วางแผนและยืนยันคำสั่งซื้อ

ตรวจสินค้าพร้อมขาย ที่อยู่ และเงื่อนไขรับสินค้า พร้อมประเมินกำลังเตรียมสินค้า และรอบขนส่งก่อนยืนยันวันส่งมอบ หากของไม่พอหรือส่งไม่ทัน ต้องตกลงทางเลือกกับลูกค้าก่อน

รับเข้าและจัดเก็บ

นัดหมายรับสินค้า ตรวจจำนวน และสภาพเทียบกับเอกสาร บันทึกรหัสสินค้า หน่วยนับ ล็อตหรือวันหมดอายุเมื่อเกี่ยวข้อง แล้วจัดเก็บในตำแหน่งที่เหมาะสม พร้อมแยกสินค้าผิดปกติไว้ตรวจสอบ

ควบคุมสต็อกและเติมสินค้า

แยกสถานะสินค้าพร้อมจ่าย สินค้าจอง และสินค้ารอตรวจ ตรวจนับเทียบกับระบบ และกำหนดจุดเติมตามความต้องการ และระยะเวลารอรับสินค้า สำหรับโรงงานต้องจ่ายวัตถุดิบให้ทันแผนผลิตด้วย

หยิบ แพ็ก และเตรียมส่ง

หยิบสินค้าให้ตรงรหัส จำนวน และล็อตที่กำหนด ตรวจความถูกต้องก่อนแพ็ก เลือกบรรจุภัณฑ์ตามลักษณะสินค้า และความเสี่ยงเสียหาย พร้อมตรวจฉลากกับเอกสารให้ครบก่อนรอบขนส่ง

ขนส่งและส่งมอบ

เลือกวิธีขนส่ง และจัดเที่ยวให้เหมาะกับน้ำหนัก ปริมาตร เงื่อนไขสินค้า เส้นทาง และเวลารับ ติดตามสถานะจนส่งมอบ พร้อมเก็บหลักฐานการรับสินค้า และบันทึกกรณีล่าช้า เสียหาย หรือรับไม่ครบ

รับคืนและจัดการสินค้าคืน

บันทึกเหตุผล และจำนวนที่รับคืน แยกสินค้ารอตรวจสภาพก่อนพิจารณาขายต่อ ซ่อม ส่งคืนผู้ขาย หรือจัดการตามเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง ต้องอนุมัติก่อนเพิ่มกลับเป็นสต็อกพร้อมขาย และนำสาเหตุไปป้องกันปัญหาซ้ำ

ตัวอย่างโลจิสติกส์ในหนึ่งคำสั่งซื้อ

สมมติผู้จำหน่ายอะไหล่มีสินค้าพร้อมขาย 100 กล่อง ลูกค้าสั่ง 30 กล่อง และรับของได้เฉพาะช่วงเช้า ลองติดตามงานแต่ละช่วง ตั้งแต่ยืนยันคำสั่งซื้อจนถึงรับคืน ตัวอย่างนี้เป็นสินค้าชนิดเดียวกัน โดยไม่มีรายการรับเข้า เบิกออก หรือจองสินค้าอื่นนอกเหนือจากคำสั่งซื้อนี้

เลือกช่วงของคำสั่งซื้อเพื่อดูการทำงานและสถานะสินค้า
การจองสินค้าในคลังและยืนยันคำสั่งซื้อก่อนเตรียมส่ง

ยืนยันคำสั่งซื้อและจองสินค้า

ยืนยันรหัสสินค้า จำนวน และช่วงเวลารับของกับลูกค้า แล้วจองสินค้า 30 กล่องไว้สำหรับคำสั่งซื้อนี้ แม้ในคลังยังมีของครบ 100 กล่อง แต่พร้อมขายให้ลูกค้ารายอื่นเพียง 70 กล่อง เพื่อป้องกันการรับคำสั่งซื้อซ้ำกับสินค้าที่จองแล้ว

การตรวจแพ็กอะไหล่และแยกพาเลตสินค้ารอขึ้นรถขนส่ง

ตรวจและแพ็กให้พร้อมส่ง

หยิบสินค้า 30 กล่องตาม FIFO หรือใช้ FEFO หากสินค้ามีวันหมดอายุ ตรวจจำนวนและสภาพก่อนแพ็ก พร้อมเตรียมฉลากและเอกสารให้ครบ จัดรอบรถและเผื่อเวลาโหลดให้ถึงลูกค้าในช่วงเช้า ก่อนจ่ายออกจากคลัง สินค้ายังมีรวม 100 กล่อง โดย 30 กล่องรอส่ง และอีก 70 กล่องพร้อมขาย

การส่งมอบสินค้าจากรถขนส่งพร้อมหลักฐานยืนยันการรับ

ส่งมอบพร้อมยืนยันการรับ

เมื่อสินค้า 30 กล่องออกจากคลัง ให้บันทึกจ่ายสินค้าเพื่อปรับยอดคงเหลือในคลังเป็น 70 กล่อง ติดตามรถจนถึงปลายทาง และให้ผู้รับยืนยันจำนวน สภาพสินค้า และเวลารับมอบ หากส่งล่าช้าหรือรับไม่ครบ ให้บันทึกปัญหาและประสานงานแก้ไข

การแยกอะไหล่รับคืนสองกล่องเพื่อตรวจสภาพก่อนนำกลับขาย

แยกของคืนก่อนนำกลับขาย

เมื่อรับสินค้า 2 กล่องคืนเข้าคลัง ให้บันทึกจำนวนและเหตุผลการคืน แล้วแยกไว้ตรวจสภาพ สินค้าในคลังจึงมีรวม 72 กล่อง แต่พร้อมขายยังเป็น 70 กล่อง อีก 2 กล่องต้องผ่านการตรวจและอนุมัติก่อนนำกลับขาย หากไม่ผ่านให้ส่งซ่อมหรือจัดการตามเงื่อนไข

วางแผนขนส่งให้ส่งมอบได้จริง

แผนขนส่งที่ดีต้องเชื่อมความพร้อมของสินค้าและรถกับเวลานัดรับของ จึงควรเริ่มจากเงื่อนไขหน้างานก่อนเปรียบเทียบราคา เพราะค่ารถที่ถูกลงอาจไม่คุ้ม หากต้องรอสินค้านาน ส่งไม่ทันนัด หรือกลับไปส่งซ้ำ

สิ่งที่ต้องตรวจและยืนยัน ตั้งแต่เตรียมขนส่งจนถึงรับมอบสินค้า
หัวข้อสิ่งที่ต้องตรวจสิ่งที่ต้องยืนยัน
สินค้าและหน้างานน้ำหนักและขนาดรวมบรรจุภัณฑ์ ความเปราะบาง อุณหภูมิที่ต้องควบคุม รวมถึงทางเข้าและอุปกรณ์ขนถ่ายที่ต้นทางและปลายทางประเภทรถและอุปกรณ์ขนถ่ายรองรับสินค้าและข้อจำกัดของหน้างานได้
เวลาและความพร้อมเวลาปิดรับคำสั่งซื้อ หยิบแพ็ก โหลดสินค้า และรถออก เทียบกับเวลานัดรับ โดยเผื่อเวลาเดินทางและรอคิวคลังเตรียมสินค้าทันรถออก และยืนยันเวลารับของกับผู้ติดต่อปลายทางแล้ว
เส้นทางและการรวมเที่ยวความเข้ากันได้ของสินค้า น้ำหนักและพื้นที่ที่รถรองรับ เส้นทาง ลำดับจุดส่ง และช่วงเวลารับของแต่ละจุดไม่เกินพิกัดบรรทุก ลงสินค้าได้ตามลำดับ และไม่รอรวมเที่ยวจนพลาดเวลานัด
หลักฐานส่งมอบรายการและจำนวนที่รับจริง สภาพสินค้า ผู้รับ วันเวลารับมอบ และข้อทักท้วง เช่น ของขาด เกิน หรือเสียหายหลักฐานอ้างอิงคำสั่งซื้อหรือใบส่งของได้ พร้อมบันทึกข้อแตกต่างจากรายการส่ง
เมื่อเกิดปัญหาสถานะล่าสุด เหตุล่าช้า ส่งไม่ครบ สินค้าเสียหาย หรือผู้รับไม่พร้อม รวมถึงผลกระทบต่อเที่ยวถัดไประบุผู้รับผิดชอบ วิธีแก้ และเวลาที่จะอัปเดตผู้เกี่ยวข้อง พร้อมติดตามจนปิดปัญหา

ต้นทุนโลจิสติกส์ต้องดูทั้งระบบ

ต้นทุนโลจิสติกส์ครอบคลุมตั้งแต่รับสินค้าเข้าจนส่งถึงลูกค้า รวมถึงการรับคืน การแยกหมวดช่วยให้เห็นว่าค่าใช้จ่ายเกิดที่งานใด โดยต้องกำหนดขอบเขตและช่วงเวลาเดียวกัน พร้อมตรวจว่าไม่มีรายการถูกนับซ้ำ

เลือกหมวดต้นทุนโลจิสติกส์
รถขนส่งสินค้าจอดที่คลังพร้อมถังเชื้อเพลิงใต้ตัวรถ

ขนส่งและส่งมอบ

ต้นทุนขนส่งรวมค่าจ้างผู้ขนส่ง หรือค่าใช้จ่ายรถของธุรกิจ เช่น เชื้อเพลิง คนขับ ซ่อมบำรุง และค่าเสื่อมรถ รวมถึงค่าขนขึ้นลง ค่ารอ และการส่งซ้ำที่ธุรกิจรับภาระ ควรเปรียบเทียบบนเส้นทาง ปริมาณสินค้า และเงื่อนไขบริการที่ใกล้เคียงกัน เพื่อให้เห็นต้นทุนจริงของการส่งมอบ

การแพ็กสินค้าในคลังพร้อมภาพขยายวัสดุบรรจุภัณฑ์ที่ใช้ในการจัดส่ง

งานคลังและบรรจุภัณฑ์

ต้นทุนงานคลังครอบคลุมค่าแรง พื้นที่ อุปกรณ์ พลังงาน และวัสดุแพ็กที่ใช้รับเข้า จัดเก็บ หยิบ และเตรียมส่ง ควรดูควบคู่กับปริมาณคำสั่งซื้อ จำนวนรายการสินค้า และข้อกำหนดการแพ็ก รวมถึงเวลารอหรืองานซ้ำที่ทำให้ใช้ทรัพยากรเพิ่ม

กล่องสินค้าที่จัดเก็บบนพาเลตภายในคลังสินค้า

การถือครองสินค้า

การเก็บสต็อกมีต้นทุนจากเงินทุนที่ผูกไว้ เช่น ดอกเบี้ยหรือค่าเสียโอกาส รวมถึงความเสี่ยงจากสินค้าเสื่อมสภาพ หมดอายุ หรือล้าสมัย จึงควรพิจารณาทั้งปริมาณและระยะเวลาจัดเก็บ โดยไม่นำมูลค่าสต็อกทั้งก้อนมาเป็นต้นทุนรายเดือน และไม่บวกค่าพื้นที่ซ้ำหากรวมไว้ในงานคลังแล้ว

เจ้าหน้าที่ดูแลข้อมูลโลจิสติกส์พร้อมเครื่องสแกนบาร์โค้ดและเอกสาร

ระบบข้อมูลและประสานงาน

ต้นทุนด้านข้อมูลรวมค่าซอฟต์แวร์ การเชื่อมต่อระบบ การดูแลข้อมูล และงานเอกสารหรือประสานงานด้านโลจิสติกส์ หากใช้ร่วมกับแผนกอื่น ควรปันส่วนด้วยเกณฑ์ที่สะท้อนการใช้งาน และใช้เกณฑ์เดียวกันในการเปรียบเทียบ พร้อมแยกค่าใช้จ่ายประจำจากเงินลงทุนเริ่มต้น

การตรวจกล่องสินค้าที่เสียหายและเตรียมบรรจุภัณฑ์สำหรับแพ็กใหม่

ค่าแก้งานและการรับคืน

ค่าแก้งานและรับคืนอาจรวมค่าแรงหยิบหรือแพ็กใหม่ ค่ารับกลับ ตรวจสินค้า ส่งทดแทน และความเสียหายที่ธุรกิจรับภาระ ควรแยกการคืนตามข้อตกลงทางการค้าออกจากการคืนเพราะหยิบผิด แพ็กไม่เหมาะ หรือสินค้าเสียหาย หากรวมค่าใช้จ่ายไว้ในงานขนส่งหรือคลังแล้ว ให้วิเคราะห์จากยอดเดิมโดยไม่บวกซ้ำในต้นทุนรวม

ลดต้นทุนโดยรักษาคุณภาพการส่งมอบ

ใช้ข้อมูลเลือกปัญหาที่เกิดซ้ำ ทดลองปรับทีละเรื่อง แล้ววัดต้นทุน ความถูกต้อง และเวลาส่งมอบภายใต้ปริมาณงานและเงื่อนไขที่เทียบกันได้

การตรวจบาร์โค้ดสินค้าระหว่างหยิบสินค้าในคลังเพื่อลดความผิดพลาด

หยิบสินค้าให้คล่องขึ้น

กำหนดรหัสและตำแหน่งเก็บให้ชัด ปรับการออกแบบคลังสินค้าให้หยิบของที่ใช้บ่อยได้สะดวก รักษาทางเดินที่ปลอดภัย จ่ายล็อตให้ตรงเงื่อนไข และเลือกล็อตที่ใกล้หมดอายุก่อนสำหรับสินค้าที่ควบคุมอายุ

การตรวจนับสินค้าบนชั้นเก็บเพื่อวางแผนสต็อกให้เหมาะสม

ลดสต็อกที่ไม่จำเป็น

ทบทวนสินค้าค้าง ความผันผวนของยอดใช้และเวลารอรับสินค้า ปรับปริมาณสั่งและสต็อกสำรองให้เหมาะกับแต่ละกลุ่ม พร้อมติดตามของขาดและค่าส่งด่วน ไม่ลดทุกชนิดด้วยเปอร์เซ็นต์เดียวกัน

การจัดสินค้ารวมเที่ยวขนส่งก่อนส่งมอบจากคลัง

ใช้เที่ยวขนส่งให้คุ้ม

รวมสินค้าที่ขนส่งร่วมกันได้บนเส้นทางและช่วงรับของใกล้เคียงกัน ตรวจที่อยู่และเอกสารก่อนรถออก รวมค่ารอและส่งซ้ำในต้นทุน โดยไม่เกินพิกัดบรรทุกหรือรอรถเต็มจนส่งมอบช้า

การตรวจบรรจุภัณฑ์ป้องกันความเสียหายของอะไหล่ก่อนส่ง

ลดการแก้งานและรับคืน

ตรวจรหัส จำนวน และสภาพก่อนจ่ายสินค้า เลือกบรรจุภัณฑ์ให้เหมาะกับสินค้าและการขนส่ง แยกสาเหตุที่หยิบผิดหรือเสียหายเพื่อป้องกันซ้ำ แล้วเทียบค่าวัสดุที่ประหยัดได้กับค่าความเสียหาย แพ็กใหม่ และส่งทดแทน

วัดผลที่ต้นทุนรวม

ค่ารถหรือค่าแพ็กที่ลดลงอาจไม่คุ้ม หากทำให้ต้องส่งซ้ำ สินค้าเสียหาย หรือส่งมอบช้ากว่าที่ตกลง

ตัวอย่างวัดต้นทุนต่อคำสั่งซื้อ

ตัวอย่างสมมตินี้เปรียบเทียบต้นทุนโลจิสติกส์ของสองเดือนที่มีจำนวนวันทำงานเท่ากัน โดยใช้ขอบเขตต้นทุน และวิธีปันส่วนเดียวกัน ไม่นับค่าใช้จ่ายซ้ำระหว่างหมวด และรวมค่าแก้งาน ส่งซ้ำ และส่งไม่สำเร็จที่อยู่ในขอบเขตนั้น จากนั้นหารด้วยจำนวนคำสั่งซื้อที่ส่งมอบสำเร็จในแต่ละเดือน โดยนับแต่ละคำสั่งซื้อเพียงครั้งเดียวแม้แบ่งส่งหลายเที่ยว

รายการเดือนที่ 1เดือนที่ 2
ขนส่ง (บาท)40,00044,000
งานคลังและแพ็ก (บาท)50,00055,000
ถือครองสินค้า (บาท)20,00022,000
ระบบและประสานงาน (บาท)10,00011,000
ต้นทุนรวมในขอบเขต (บาท)120,000132,000
คำสั่งซื้อที่ส่งมอบสำเร็จ1,0001,200
ต้นทุนเฉลี่ย (บาท/คำสั่งซื้อ)120110

วิธีคิด: ต้นทุนรวมในขอบเขตที่กำหนดของเดือนนั้น ÷ จำนวนคำสั่งซื้อที่ส่งมอบสำเร็จในเดือนเดียวกัน โดยเดือนที่ 1 เท่ากับ 120,000 ÷ 1,000 = 120 บาท และเดือนที่ 2 เท่ากับ 132,000 ÷ 1,200 = 110 บาทต่อคำสั่งซื้อ

ต้นทุนเฉลี่ยต่อคำสั่งซื้อลดจาก 120 เหลือ 110 บาท หรือลดประมาณ 8.3% ขณะที่ต้นทุนรวมเพิ่ม 10% และจำนวนคำสั่งซื้อที่ส่งมอบสำเร็จเพิ่ม 20% ตัวอย่างนี้จึงแสดงว่าต้นทุนเฉลี่ยลดลง แต่ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่ามาตรการใดทำให้ประหยัดต้นทุนได้

ก่อนเปรียบเทียบ ควรตรวจจำนวนรายการ ขนาดสินค้า ระยะทาง และระดับบริการให้ใกล้เคียงกัน พร้อมรวมค่าใช้จ่ายของระบบและอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับช่วงเวลานั้นตามฐานคำนวณเดียวกัน เช่น ค่าเช่าระบบหรือค่าเสื่อมราคา หากลักษณะงานต่างกันมาก ควรแยกกลุ่มหรือใช้หน่วยวัดที่เหมาะสม เช่น บาทต่อตันหรือบาทต่อพาเลต ส่วนการประเมินเงินลงทุนและผลตอบแทนควรคำนวณแยกจากตัวอย่างนี้

ตัวชี้วัดที่ควรดูคู่กับต้นทุน

ลดต้นทุนแล้วต้องส่งของได้ดีเหมือนเดิม จึงควรดูทั้งการส่งครบ ตรงเวลา ความเร็ว สต็อก และสินค้าที่เสียหายหรือถูกคืน

ส่งครบและตรงเวลา (OTIF)

ดูว่าลูกค้าได้รับของครบและทันเวลานัดกี่คำสั่งซื้อ จากทั้งหมดที่ครบกำหนดส่ง

สมมติเดือนที่แล้ว มี 100 คำสั่งซื้อ ที่ครบกำหนดส่ง

OTIF90%90 ÷ 100 × 100 = 90%

ไม่ผ่าน 10 คำสั่งซื้อ

ส่งช้า ส่งไม่ครบ หรือยังไม่ส่ง ถือว่าไม่ผ่าน แต่ยังรวมในยอด 100 คำสั่งซื้อ โดยนับแต่ละคำสั่งซื้อครั้งเดียว หากแบ่งส่งหรือเลื่อนนัด ต้องตกลงวิธีนับให้ชัด ตัวเลขนี้ใช้ทดลอง ไม่ใช่เป้าหมายของทุกธุรกิจ

ระยะเวลาส่งมอบ

จับเวลาตั้งแต่รับคำสั่งซื้อจนลูกค้าได้รับสินค้า โดยใช้จุดเริ่ม จุดจบ และหน่วยเวลาเดียวกันทุกครั้ง พร้อมแยกเวลารอกับเวลาทำงาน เพื่อหาจุดที่ช้าในขั้นตอนรับคำสั่งซื้อ เตรียมของ หรือขนส่ง

ความถูกต้องของสต็อก

เทียบจำนวนสินค้าในระบบกับของจริง ณ เวลาเดียวกัน โดยใช้หน่วยนับและวิธีตรวจเดียวกันทุกครั้ง แยกตรวจตามสินค้าและจุดเก็บ เพื่อหาว่ายอดไม่ตรงกันที่ใด

ความเสียหายและการรับคืน

ดูสัดส่วนสินค้าเสียหายและสินค้าคืนแยกกัน ระบุยอดส่งที่ใช้เทียบ พร้อมรวมค่าใช้จ่ายที่ตามมาและแยกสาเหตุ เช่น หยิบผิด แพ็กไม่ดี หรือเสียหายระหว่างทาง โดยสินค้าคืนอาจเกิดจากเหตุอื่นด้วย

ก่อนเทียบผล: กำหนดช่วงเวลาและวิธีนับให้ตรงกัน พร้อมดูปริมาณงาน ชนิดสินค้า และเงื่อนไขส่งมอบด้วย

เลือกเทคโนโลยีให้ตรงปัญหา

เริ่มจากตรวจว่าปัญหาเกิดจากขั้นตอนทำงาน ข้อมูล หรือข้อจำกัดของอุปกรณ์ แล้วเลือกเทคโนโลยีให้ตรงจุด โดยระบบเหล่านี้สามารถทำงานร่วมกันได้ตามความจำเป็น

ระบบ WMS สำหรับงานคลังสินค้า

เมื่อค้นหาสินค้ายาก ยอดสต็อกไม่ตรง หรือติดตามล็อตไม่ได้ ควรประเมิน ระบบจัดการคลังสินค้า (WMS) เพื่อจัดการตำแหน่งเก็บ สถานะสินค้า และงานรับเข้า–จ่ายออก ตรวจว่าระบบรองรับขั้นตอนตั้งแต่รับสินค้า จัดเก็บ หยิบ แพ็ก จนถึงตรวจนับ รวมถึงหน่วยนับ การติดตามล็อต และการเชื่อมข้อมูลคำสั่งซื้อหรือบัญชีที่ใช้อยู่ตามความจำเป็น ต้องเตรียมข้อมูลสินค้าให้ถูกต้อง และบันทึกการเคลื่อนไหวสินค้าอย่างสม่ำเสมอ จากนั้นเปรียบเทียบความถูกต้องของยอดสต็อก อัตราการหยิบผิด และเวลาค้นหาสินค้าก่อนและหลังใช้งาน

ระบบ TMS สำหรับงานขนส่ง

เมื่อมีหลายเส้นทาง หลายผู้ขนส่ง หรือจัดเที่ยวรถและติดตามสถานะได้ยาก ควรประเมินระบบจัดการขนส่ง (TMS) ซึ่งอาจช่วยวางแผนเที่ยวรถ เปรียบเทียบค่าขนส่ง และติดตามการส่งมอบตามความสามารถของแต่ละระบบ ตรวจว่าระบบรองรับเวลานัดรับ–ส่ง ขนาดและน้ำหนักสินค้า รวมถึงความจุและข้อจำกัดของรถที่ใช้จริง พร้อมตรวจว่ารับข้อมูลสถานะจากผู้ขนส่งรายใดได้ และอัปเดตบ่อยเพียงใด วัดผลด้วยต้นทุนขนส่งต่อเที่ยวหรือต่อคำสั่งซื้อ และสัดส่วนการส่งมอบตรงเวลา โดยเปรียบเทียบงานที่มีเส้นทาง ปริมาณสินค้า และเงื่อนไขบริการใกล้เคียงกัน

ระบบจัดเก็บและขนย้ายอัตโนมัติ

เมื่อพื้นที่จัดเก็บไม่พอ หรือการขนย้ายสินค้าทำให้งานล่าช้า ระบบคลังสินค้าอัตโนมัติ อาจเป็นทางเลือก โดยประเมินผังและความสูงอาคาร ขนาดและน้ำหนักสินค้า จุดรับ–ส่ง และปริมาณงานช่วงเร่งด่วนร่วมกัน ระบบจัดเก็บควรรองรับจำนวนตำแหน่งเก็บและปริมาณรับ–จ่ายต่อชั่วโมงที่ต้องการ ส่วนระบบขนย้ายควรเคลื่อนย้ายสินค้าได้ตามปริมาณและเวลาที่กำหนด โดยไม่สร้างคอขวดในขั้นตอนถัดไป ตรวจความปลอดภัย การเชื่อมต่อกับระบบคลัง ค่าบำรุงรักษา และแผนสำรองเมื่ออุปกรณ์ขัดข้องหรือหยุดบำรุงรักษา พร้อมเปรียบเทียบกับการปรับผังหรือขั้นตอนเดิม เพื่อประเมินความคุ้มค่าของแต่ละทางเลือก

การเชื่อมข้อมูลระหว่างระบบ

เมื่อพนักงานต้องบันทึกคำสั่งซื้อหรือข้อมูลสินค้าเดิมซ้ำในระบบบัญชี คลัง และขนส่ง ควรพิจารณาเชื่อมข้อมูลระหว่างระบบ โดยกำหนดว่าข้อมูลแต่ละชุดยึดระบบใดเป็นหลัก ใครเป็นผู้ดูแล ต้องอัปเดตบ่อยเพียงใด และใช้รหัสสินค้า หน่วยนับ และเลขอ้างอิงแบบใดให้ตรงกัน ทดสอบทั้งการส่งต่อปกติ กรณีข้อมูลไม่ตรง และการส่งไม่สำเร็จ พร้อมกำหนดผู้รับผิดชอบตรวจรายการตกหล่นหรือผิดพลาด และวิธีส่งใหม่โดยไม่สร้างรายการซ้ำ จากนั้นวัดเวลาที่ใช้บันทึกข้อมูลซ้ำและจำนวนรายการผิดพลาด เพื่อประเมินว่าการเชื่อมระบบช่วยลดงานได้โดยไม่ส่งต่อข้อมูลผิดไปยังขั้นตอนถัดไป

คำถามที่พบบ่อย

โลจิสติกส์มีกี่ประเภท

ไม่มีจำนวนประเภทตายตัว เพราะขึ้นอยู่กับเกณฑ์ที่ใช้แบ่ง ในบทความนี้อธิบายตามทิศทางการทำงานเป็น 4 ด้าน ได้แก่ การรับสินค้าเข้า การจัดการและเคลื่อนย้ายภายใน การส่งสินค้าออก และการรับสินค้ากลับมาจัดการ หากแบ่งตามอุตสาหกรรมหรือรูปแบบการขนส่ง อาจได้กลุ่มที่ต่างออกไป จึงควรดูเกณฑ์และขอบเขตประกอบกัน

ธุรกิจเล็กควรเริ่มปรับโลจิสติกส์ตรงไหน

เริ่มจากปัญหาที่เกิดซ้ำและกระทบต้นทุนหรือบริการมาก เช่น ของขาด ส่งช้า หรือหยิบผิด เก็บข้อมูลปริมาณงาน สาเหตุ เวลา และค่าใช้จ่ายไว้เป็นฐาน แล้วเลือกปรับเรื่องที่ทำได้ก่อน เช่น รหัสสินค้า ตำแหน่งจัดเก็บ หรือขั้นตอนส่งต่องาน พร้อมกำหนดผู้รับผิดชอบและวัดผล หากระบบช่วยลดข้อผิดพลาดหรือรองรับงานที่เพิ่มขึ้นได้คุ้มกับต้นทุน ก็สามารถประเมินนำมาใช้ได้โดยไม่ต้องรอให้งานเดิมรองรับไม่ไหว

ควรทำโลจิสติกส์เองหรือจ้างภายนอก

ควรเลือกจากปริมาณและความผันผวนของงาน ความพร้อมของคนและอุปกรณ์ ระดับการควบคุมที่ต้องการ และต้นทุนรวม การทำเองอาจเหมาะเมื่อมีทรัพยากรพร้อมและต้องควบคุมขั้นตอนเฉพาะ ส่วนการจ้างผู้ให้บริการโลจิสติกส์ภายนอก หรือ 3PL (Third-Party Logistics) อาจเหมาะเมื่อจำเป็นต้องใช้ความเชี่ยวชาญ พื้นที่ หรือเครือข่ายเพิ่มเติม ควรเปรียบเทียบต้นทุนภายใต้ขอบเขตและระดับบริการเดียวกัน รวมค่าบริการขั้นต่ำและค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม พร้อมตกลงการเชื่อมข้อมูล ตัวชี้วัดบริการ และความรับผิดชอบต่อความเสียหายให้ชัด โดยสามารถทำบางส่วนเองและจ้างบางส่วนได้

ต้องใช้ระบบอัตโนมัติจึงจะลดต้นทุนได้ไหม

ไม่จำเป็น การปรับผังคลัง ปริมาณสั่งซื้อและจุดเติมสินค้า รอบขนส่ง หรือการส่งต่อข้อมูลอาจช่วยลดต้นทุนได้ โดยต้องติดตามว่าความถูกต้องและคุณภาพการส่งมอบไม่ลดลง ควรพิจารณาระบบอัตโนมัติเมื่อระบุข้อจำกัดที่ต้องแก้ได้ชัด และประเมินแล้วว่าคุ้มค่ากับต้นทุนรวม ทั้งการติดตั้ง เชื่อมระบบ ฝึกอบรม บำรุงรักษา และผลกระทบเมื่อระบบหยุดทำงาน พร้อมเปรียบเทียบกับการปรับวิธีทำงานเดิมก่อนตัดสินใจ

ROI กับระยะเวลาคืนทุนเหมือนกันไหม

ไม่เหมือนกัน ROI แสดงผลตอบแทนสุทธิเทียบกับเงินลงทุนเป็นร้อยละ โดยต้องระบุช่วงเวลาและรายการต้นทุนที่ใช้คำนวณ ส่วนระยะเวลาคืนทุนแสดงจำนวนเดือนหรือปีที่กระแสเงินสดสุทธิสะสมชดเชยเงินลงทุนได้ ทั้งสองตัวชี้วัดตอบคนละคำถาม จึงควรใช้ประกอบกัน พร้อมพิจารณาความเสี่ยงและผลประโยชน์ตลอดอายุโครงการ ไม่ควรเรียกจำนวนปีว่า ROI หรือรับรองระยะเวลาคืนทุนเดียวกันสำหรับทุกโครงการ

ปรึกษาปัญหางานคลังสินค้า

หากปัญหาอยู่ที่พื้นที่จัดเก็บ การหยิบสินค้า หรือข้อมูลในคลัง SA Logistics ให้บริการออกแบบและติดตั้งระบบคลังสินค้า รวมถึงระบบ WMS แจ้งลักษณะสินค้า ปริมาณงาน พื้นที่ และปัญหาที่ต้องการแก้ เพื่อใช้ประเมินแนวทางที่เหมาะกับโครงการ

คลังสินค้า Warehouse คืออะไร การจัดเก็บสินค้า
พื้นฐานการจัดการคลัง

คลังสินค้า คืออะไร?

รู้จักหน้าที่และประเภทของคลังสินค้า ตั้งแต่การรับเข้า จัดเก็บ หยิบ และจ่ายออก พร้อมปัจจัยที่ควรพิจารณาเพื่อจัดพื้นที่และดูแลสินค้าให้เหมาะกับการใช้งาน

อ่านบทความ
โกดังสินค้ายุคใหม่ สู่ระบบคลังสินค้าอัตโนมัติ
ระบบคลังสินค้าอัตโนมัติ

Smart Warehouse

สำรวจแนวทางเปลี่ยนคลังสินค้าเดิมสู่ Smart Warehouse ตั้งแต่การใช้พื้นที่จัดเก็บแนวสูง การขนย้ายสินค้า ไปจนถึงการเชื่อมระบบอัตโนมัติกับการทำงานของคลัง

อ่านบทความ
Conveyor Belt วางระบบสร้างคลังสินค้าอัจฉริยะ
ระบบขนย้ายภายใน

สายพานลำเลียง Conveyor Belt

เรียนรู้บทบาทของสายพาน Conveyor Belt ในการลำเลียงสินค้า และเหตุผลที่ควรวางระบบร่วมกับผังอาคาร จุดรับ–ส่ง และอุปกรณ์อัตโนมัติตั้งแต่เริ่มออกแบบคลัง

อ่านบทความ
โลจิสติกส์ Logistics คืออะไร วิธีลดต้นทุน
การจัดการโลจิสติกส์

โลจิสติกส์ คืออะไร?

ทำความเข้าใจงานโลจิสติกส์ ตั้งแต่การวางแผนขนส่ง การจัดเก็บ ไปจนถึงการส่งมอบสินค้า พร้อมแนวทางจัดการต้นทุนและเชื่อมกระบวนการให้ทำงานต่อเนื่อง

อ่านบทความ